Hội nhập TPP: Đổi mới công nghệ là ‘sống còn’

Thứ sáu - 05/02/2016 16:05     In

Bộ trưởng Bộ KHCN Nguyễn Quân cho biết, bước vào quá trình hội nhập, nhất là TPP, thách thức của các DN rất lớn. Nhưng tôi thực sự lo lắng, khi DN Việt Nam gần như vẫn không cảm nhận thấy sức ép của quá trình hội nhập và có một động thái nào đáng kể. Thách thức lớn nhất của họ là chất lượng sản phẩm hàng hoá.

Ngày trước, còn có các hàng rào thuế quan, hàng rào kỹ thuật để bảo hộ các sản phẩm trong nước, cho nên mức độ cạnh tranh không quyết liệt. Khi gia nhập TPP, hàng nghìn dòng thuế sẽ giảm về 0%, cho nên khi hàng nước ngoài tràn vào mà hàng hóa của chúng ta chất lượng kém hơn, giá cao hơn thì DN của chúng ta khó tồn tại. Hơn nữa, cam kết của TPP là cam kết bằng luật pháp, có chế tài rất chặt chẽ. Họ ưu đãi về thuế, nhưng nếu không tuân thủ các yêu cầu khác của họ, thì khi xuất khẩu (XK) hàng hóa, chúng ta cũng sẽ lập tức mất ưu đãi đó.

Chẳng hạn, Mỹ là thị trường XK chủ lực của ngành dệt may Việt Nam, chiếm trên 40% tổng kim ngạch XK dệt may của cả nước. Với thuế suất nhập khẩu vào nước này ở mức 17%, mức thuế này giảm về 0% khi TPP có hiệu lực, DN sẽ tiết kiệm được khoản thuế này, có thể dùng để đầu tư công nghệ, mở rộng sản xuất và giảm giá thành sản phẩm. Nhưng để được giảm thuế, hàng hóa phải đáp ứng được các yêu cầu về xuất xứ sản phẩm, chất lượng....

Theo Bộ trưởng Nguyễn Quân, để có hàng chất lượng cao, đủ sức cạnh tranh với hàng hóa các nước, có 3 yếu tố quan trọng: đổi mới công nghệ - trang thiết bị là yếu tố tiên quyết, sau đó là chất lượng đội ngũ nhân lực và trình độ quản lý - quản trị DN. Cả 3 yếu tố này, hiện nay DN Việt Nam chưa thực sự quan tâm, đây chính là thách thức nguy hiểm với những DN Việt Nam. Đứng về phía Bộ KHCN, Bộ đã quan tâm đến các vấn đề này kể từ khi chúng ta gia nhập WTO (Tổ chức Thương mại Thế giới).

Đặc biệt, từ năm 2011, khi xây dựng Chiến lược phát triển KHCN giai đoạn 2011-2020, Việt Nam đã đặt ra mục tiêu, phấn đấu bảo đảm tốc độ đổi mới công nghệ thiết bị giai đoạn 2011-2015 đạt 10-15%/năm và giai đoạn 2016-2020 (sau khi hội nhập TPP) đạt 20%/năm. Nếu thực hiện thành công chiến lược thì đến 2020, toàn bộ DN Việt Nam sẽ lên một thế hệ công nghệ mới.

Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu này rất ‘chật vật’. Bởi vì, ở Việt Nam để có được 20% DN đổi mới công nghệ mỗi năm là điều không đơn giản. Thực tế, trong giai đoạn đầu thực hiện chiến lược, tốc độ đổi mới công nghệ, thiết bị của các DN, qua tính toán sơ bộ, mới đạt 10,68%/năm và đây là kết quả sau khi đã được Nhà nước hỗ trợ và Bộ KHCN ‘thúc ép’.

Trong khi đó trên thế giới, việc đổi mới công nghệ được thực hiện liên tục với tỷ lệ 30-40%, thậm chí là 100% sau mỗi năm. Có những nhà máy họ mới sản xuất 1, 2 năm, họ đã tháo dỡ thay nhà máy mới. Samsung là một ví dụ, họ thường xuyên thay đổi công nghệ, khi nhà máy tại Trung Quốc lạc hậu, họ đã chuyển sang Việt Nam.

“Tốc độ đổi mới công nghệ rất quan trọng nhưng chúng ta không dễ gì làm được vì tiềm lực của các DN Việt Nam rất yếu, mỗi năm lợi nhuận khoảng 1-2 tỷ đồng, làm sao có thể thay đổi được công nghệ, chưa kể còn thua lỗ,” Bộ trưởng Nguyễn Quân nhấn mạnh.

 

Cần đổi mới công nghệ để nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp

Đẩy mạnh hỗ trợ doanh nghiệp

Bộ trưởng Nguyễn Quân cho hay, nhằm tập trung hỗ trợ DN đổi mới công nghệ, Bộ KHCN đã xây dựng chương trình quốc gia phát triển công nghệ cao và chương trình đổi mới công nghệ quốc gia. Ví dụ, DN công nghệ cao sẽ được miễn thuế, giảm tiền thuê đất, sử dụng đất, được giao đề tài dự án nghiên cứu....

Đặc biệt, gần đây, Bộ KHCN đã trình Thủ tướng Chính phủ thành lập Quỹ đổi mới công nghệ quốc gia và đã được Thủ tướng đồng ý cho thành lập quỹ này với vốn điều lệ 1.000 tỷ đồng. Mặc dù năm 2015 mới bố trí được 300 tỷ đồng vì ngân sách khó khăn, nhưng chúng tôi sẽ dần dần nâng vốn điều lệ hàng năm lên đủ 1.000 tỷ đồng theo quyết định của Thủ tướng. Đây sẽ là một nguồn hỗ trợ lớn cho DN.

Theo đó, Nhà nước sẽ hỗ trợ từ 5-30% cho dự án đổi mới công nghệ của DN như mua bí quyết công nghệ, đào tạo cán bộ kỹ thuật, nghiên cứu - cải tiến một vài khâu cho phù hợp với điều kiện Việt Nam, thuê chuyên gia nước ngoài, chuyên gia trong nước để hướng dẫn, thao tác công nghệ.…

Ngay sau khi Quỹ đổi mới công nghệ quốc gia ra đời, bộ máy hoạt động của quỹ đã tổ chức những chuyến công tác làm việc với các địa phương trong cả nước, tìm hiểu nhu cầu các địa phương và đã tập hợp trên 200 dự án, trong đó  đã lựa chọn được 100 dự án sẽ được nhận nguồn hỗ trợ trong thời gian tới.

Tuy nhiên, cũng theo Bộ trưởng Nguyễn Quân, một mình nguồn KHCN chắc chắn không đủ để hỗ trợ DN. Bởi hiện nay, mỗi năm, Nhà nước chủ trương chi 2% cho KHCN trong tổng chi ngân sách, nhưng thực chi chỉ giao động từ 1,3-1,5% tổng chi ngân sách nhà nước cho KHCN. Ví dụ, năm 2015 vừa qua, tỷ lệ chi cao nhất là 1,52%. Trong 1,52% này, chỉ có 0,15% là dành cho nghiên cứu, còn 90% là chi thường xuyên và chi đầu tư phát triển. Bộ KHCN chỉ quản lý khoảng hơn 10% của 1,5% tổng chi ngân sách cho KHCN. Cụ thể, 1,5% tương đương khoảng 17.000 tỷ đồng, thì Bộ KHCN được giao khoảng gần 3.000 tỷ cho các nhiệm vụ, các đề tài nghiên cứ từ cấp quốc gia đến cấp bộ, trong đó cấp quốc gia khoảng hơn 2.000 tỷ đồng, cấp bộ khoảng 1.000 tỷ đồng. Cho nên, nguồn lực cho KHCN rất ít ỏi, vì vậy, hỗ trợ của Nhà nước thông qua Bộ KHCN cho DN chỉ có mức độ nhất định.…

Quỳnh Nga - VEN

Các bài viết khác

 
Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia
Địa chỉ: Số 39 Trần Hưng Đạo, P. Hàng Bài, Q. Hoàn Kiếm, Hà Nội.
Điện thoại: +84-24-3943-7130/3943-7128 Fax: +84-24-3943-7130 - natif@most.gov.vn